Zakład Historii Filozofii Starożytnej i Średniowiecznej

Dr hab. Dorota Zygmuntowicz, prof IFiS PAN – kierownik
Dr hab. Marcin W. Bukała, prof. IFiS PAN
Prof. dr hab. Katarzyna Jażdzewska (NCN)
Dr  hab. Piotr Lichacz, prof. IFiS PAN
Prof. dr hab. Mikołaj Olszewski
Dr Włodzimierz Zega

Nasze badania mają charakter źródłoznawczy, edytorski, translatorski oraz komentatorski.

Główny obszar badań filozofii starożytnej obejmuje grecką etykę i refleksję społeczno-polityczną (zwłaszcza Platona), analizowaną i rekonstruowaną we współczesnym jej kontekście kulturowym (Dorota Zygmuntowicz), oraz prozę filozoficzną i popularno-filozoficzną od okresu klasycznego (Platon, Ksenofont) do okresu wczesnego cesarstwa rzymskiego, m.in. Plutarcha, Diona Chryzostoma, autorów wczesnochrześcijańskich (Katarzyna Jażdżewska).

Badania średniowieczne dotyczą zwłaszcza filozofii i teologii XIII–XV wieku (Mikołaj Olszewski, Marcin W. Bukała), filozofii polskiej oraz doktryn nauczanych w ośrodkach uniwersyteckich Europy Centralnej w XIV i XV wieku (Mikołaj Olszewski, Marcin W. Bukała, Włodzimierz Zega).

W Zakładzie prowadzone są również badania z zakresu historii etyki gospodarczej (Marcin W. Bukała), a także analizowane są i podejmowane – z zastosowaniem narzędzi myślowych filozofii klasycznej – współczesne debaty etyczne oraz problemy filozofii praktycznej (Piotr Lichacz).

Wszyscy pracownicy Zakładu są tłumaczami tekstów źródłowych z greki i łaciny oraz autorami ich naukowych opracowań. Najważniejsze osiągnięcia w tej dziedzinie to przekłady z komentarzem:
• Platona ‒ Doroty Zygmuntowicz,
• Plutarcha i Diona Chryzostoma ‒ Katarzyny Jażdżewskiej,
• Tomasza z Akwinu ‒ Marcina Bukały, Piotra Lichacza, Mikołaja Olszewskiego, Włodzimierza Zegi,
• Mateusza z Krakowa ‒ Marcina Bukały i Mikołaja Olszewskiego.

Seminaria:

• Seminarium Filozoficzno-Translatorskie: Corpus Platonicum . W tym roku czytamy Epinomis, tłumaczymy grecki tekst, analizujemy, komentujemy, dyskutujemy. Termin spotkań: wtorki, godz. 16.30-18.00. Pałac Staszica, s. 161. Współprowadzenie: Prof. dr hab. Katarzyna Jażdżewska (IFiS PAN), dr hab. Krzysztof Łapiński (Wydz. Filozofii UW), dr hab. Dorota Zygmuntowicz (IFiS PAN).
• Seminarium mediewistyczne: comiesięczne spotkania współorganizowane przez Instytut Historii Nauki PAN, Zakład Literatury Średniowiecznej Instytutu Badań Literackich PAN i inne jednostki, na których zaproszeni prelegenci prezentują swoje bieżące badania.

Publikacje periodyczne wydawane w Wydawnictwie IFiS:

• „Prakseologia” (https://prakseologia.ifispan.pl/) rocznik poświęcony zagadnieniom filozofii praktycznej i sprawności działania (redaktor naczelny ‒ Marcin W. Bukała).
• Studia z Dziejów Filozofii, seria wydawnicza poświęcona historii filozofii dawnej (współredakcja ‒ Mikołaj Olszewski, Dorota Zygmuntowicz).
  

Publikacje książkowe (2023-2026)

• Jażdżewska K., Doroszewski F. (redakcja), Plutarch and His Contemporaries: Sharing the Roman Empire, Leiden 2024 (Brill).
• Lichacz P., Rudkouski P., Autorytaryzm zagrożony. Białoruski system polityczny w perspektywie porównawczej, IFiS PAN 2023.
• Białoruska wersja z uzupełnieniami: Аўтарытарызм пад пагрозай: Беларуская палітычная сістэма ў параўнальна перспектыве, Пётр Рудкоўскі, Пётр Ліхач, Vilnius: 2025, Politsfera, ISBN 978-609-96524-1-2.
• Lichacz P. (przekład z łaciny na polski): Tomasz z Akwinu, Traktat o człowieku: Suma teologii, I, q. 75-102, tłum. Piotr Lichacz, w: Dzieła wszystkie t. 18, Fundacja Pro Futuro Theologiae–Instytut Tomistyczny–Wydawnictwo W Drodze: Toruń–Warszawa–Poznań, 2025.
• Lichacz P. (przekład z łaciny na polski): Tomasz z Akwinu, Kwestia dyskutowana o stworzeniach duchowych, tłum. Piotr Lichacz, w: Mniejsze kwestie dyskutowane, „Dzieła wszystkie” t. 32, Fundacja Pro Futuro Theologiae–Instytut Tomistyczny–Wydawnictwo W Drodze: Toruń–Warszawa–Poznań, 2023.
• Olszewski M. (przekład z łaciny na polski i wprowadzenie): Tomasz z Akwinu, Kwestie quodlibetalne, tłumaczenie i wprowadzenie M. Olszewski, w: Dzieła wszystkie, t. 43, Fundacja Pro Futuro Theologiae–Instytut Tomistyczny–Wydawnictwo W drodze: Toruń–Warszawa–Poznań, 2023.
• Zega W. (edycja i przekład z łaciny na polski): Jan Biskupiec, Tractatus contra sacra concilia, wyd. W. Zega, M. Zdanek, tłum. pol. W. Zega, tłum. ang. S. Sneddon, Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, 2024 (Folia Jagellonica. Fontes, 26).
• Zygmuntowicz D., Thrasymach. Intrygi filozoficzne w Politei Platona, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2024.

Planowane publikacje książkowe

• Jażdżewska K., Philosophical Dialogue and Its Environs in the Early Roman Empire (1st-3rd c. CE) (tyt. roboczy, planowany rok wydania 2029).
• Lichacz P. (przekład z łaciny na polski), Tomasz z Akwinu, Traktat o prawie (planowany rok wydania 2027).
• Lichacz P. (przekład z łaciny na polski), Tomasz z Akwinu, Traktat o czynach ludzkich (planowany rok wydania 2027).
• Zygmuntowicz D. (przekład z greki na polski, wstęp i komentarz), Platon, Politeia, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2027.

Adres: Instytut Filozofii i Socjologii PAN,
ul. Nowy Świat 72, pokój 114
00-330 Warszawa
tel. 657 27 09

classic-editor-remember:

classic-editor