Wittgenstein o religii i postawie podmiotu wobec świata

Zapraszamy na kolejne seminarium z cyklu Modele i aspekty podmiotowości, dotyczące współczesnych redefinicji podmiotu i przemian w jego pojmowaniu.

Na seminarium omawiamy poszczególne kwestie w odwołaniu do aktualnego stanu badań i wybranych publikacji. Interesują nas perspektywy badawcze – dziedziny, zagadnienia, przedmioty badań, które aktualnie budzą spory, bywają kontrowersyjne lub są kwestionowane w ramach humanistyki i nauk społecznych.

Zapraszamy Państwa na najbliższe seminarium
19 grudnia br. (11:30-13:30, online – Zoom),
dr hab. prof. SGH Jacek Ziobrowski (Szkoła Główna Handlowa, Warszawa)
przedstawi referat
Wittgenstein o religii i postawie podmiotu wobec świata.

Seminarium w bieżącym roku akademickim dotyczy zagadnień antropologicznych, a celem spotkań jest dookreślenie czterech wybranych pojęć słownika filozoficznego: jedności i wielości oraz jednorodności i różnorodności w kontekście antropologii filozoficznej. Pytamy, co pozwoliłoby uzgodnić jedność osobową i zarazem złożoność osobowej tożsamości, zakładaną jedność gatunku ludzkiego i antropologicznego wyposażenia oraz relatywne zróżnicowanie (kulturowe, historyczne, geograficzne, organiczne) jego poszczególnych realizacji, spójność domniemanych struktur źródłowych oraz zróżnicowanie ich przejawów. Będziemy rozważać aspekty empiryczne i transcendentalne antropologii filozoficznej.

Link i dane do logowania:
https://zoom.us/j/93307934218?pwd=Yxgl9GwaRTavL4AzbGlbVo1pKwuFJb.1

Identyfikator spotkania: 933 0793 4218
Kod dostępu: 620287

Konspekt referatu

Maria Gołębiewska
maria.golebiewska@ifispan.edu.pl
Anna Michalska-Martin
anna.martin@ifispan.edu.pl

Jacek Ziobrowski

Wittgenstein o religii i postawie podmiotu wobec świata

Ludwig Wittgenstein nie czynił swoich przekonań religijnych tematem dłuższych tekstów filozoficznych. Nie wyrażał ich bezpośrednio ani w Traktacie logiczno-filozoficznym, ani w Dociekaniach, ani nawet w Wykładach o wierze. Tezy „części mistycznej” Traktatu można interpretować bez odwoływania się do treści religijnych. Wykłady o wierze dotyczą kwestii metareligijnych, w szczególności specyfiki języka religii. Wiedzę na temat religijności Wittgensteina można zyskać przede wszystkim dzięki krótkim uwagom zawartym w jego notatkach osobistych (w części pisanych szyfrem) i we wspomnieniach znających go osób.

W dziennikach Wittgensteina, w kontekście rozważań etyczno-religijnych, niekiedy pojawiają się zdania o nastawieniu podmiotu do świata, podobnych tez doszukać się można w Traktacie. Wydaje się, że inaczej należy interpretować tego rodzaju zdania zawarte w Dziennikach 1914-1916, inaczej – zawarte w Traktacie, a jeszcze inaczej – umieszczone w późnych zapiskach Wittgensteina, zebranych w książkach Ruch myśli i Uwagi różne. Odmiennie bowiem w tych zdaniach pojmowany jest podmiot, który odnosi się do świata. Interpretacje zdań tego rodzaju powinny także uwzględniać fakty dotyczące lektur samego Wittgensteina, z czasów poprzedzających zapisywanie poszczególnych uwag. W uwagach o postawie podmiotu wobec świata, z wczesnych dzienników, wyraźny jest wpływ Arthura Schopenhauera i Lwa Tołstoja, natomiast w Traktacie ich wpływ częściowo zanika, wiele uwag z późnych dzienników nawiązuje do poglądów Sørena Kierkegaarda.

W referacie przedstawione zostaną wybrane uwagi Wittgensteina ma temat religii, między innymi te umieszczone w zdaniach dotyczących postawy wobec świata. Zarysuję własną interpretację tych uwag, zgodnie z którą Wittgensteinowi można przypisać swoistą postawę wobec świata – można ją nazwać etyczno-religijną lub religijną. Owa postawa wyraża się nie w wypracowanych, ogólnie obowiązujących twierdzeniach, ale w rozważaniach kwestii egzystencjalnych i religijnych, jak również w działaniach służących wewnętrznemu doskonaleniu siebie (wyzbywaniu się próżności, wygodnictwa, intelektualnego lenistwa).

Wybrana literatura

Christopher Hoyt, Thinking Differently: Wittgenstein on Religious Forms of Life, w: Religions, 2025, 16 (5), 575, s. 1-13.
https://www.mdpi.com/2077-1444/16/5/575
Søren Kierkegaard, Nienaukowe zamykające post scriptum do „Okruchów filozoficznych”, przeł. K. Toeplitz, Kęty, Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2011.
Søren Overgaard, Exposing the Conjuring Trick: Wittgenstein on Subjectivity, w: Phenomenology and the Cognitive Sciences, 2004, 3 (3), s. 263-286.
https://www.academia.edu/427846/Exposing_the_Conjuring_Trick_Wittgenstein_on_Subjectivity
Genia Schönbaumsfeld, Wittgenstein on Religious Belief, Cambridge, Cambridge University Press, 2023.
https://files.znu.edu.ua › files › Bibliobooks
Emyr V. Thomas, Wittgenstein and Tolstoy: The Authentic Orientation, w: Religious Studies, 1997, 33 (4), s. 363-377.
Lew Tołstoj, Ewangelia w skrócie, przeł. M. Kreczmer, Poznań, Wydawnictwo Indygobook, 2023.
Ludwig Wittgenstein, Lectures and Conversations on Aesthetics, Psychology and Religious Belief, red. Cyril Barrett, Berkeley-Los Angeles, University of California Press, 1966.
Ludwig Wittgenstein, Dzienniki 1914-1916, przeł. M. Poręba, Warszawa, Wydawnictwo Spacja, 1999.
Ludwig Wittgenstein, Tractatus logico-philosophicus, przeł. B. Wolniewicz, Warszawa, PWN, 2000.
Ludwig Wittgenstein, Uwagi różne, przeł. M. Kowalewska, Warszawa, Wydawnictwo KR, 2000.
Ludwig Wittgenstein, Ruch myśli. Dzienniki 1930-1932, 1936-1937, przeł. R. Reszke, Warszawa, Wydawnictwo Spacja, 2002.
Jacek Ziobrowski, Kierkegaard i Wittgenstein, w: W kręgu Kierkegaarda, red. Antoni Szwed, Kęty, Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2014, s. 353-369.

classic-editor-remember:

block-editor