Szklane pszczoły: poznawanie, wartościowanie i praktykowanie relacji z glebą w epoce rolnictwa cyfrowego
Kierownik projektu: dr Celina Strzelecka
Data rozpoczęcia: 06.07.2026
Data zakończenia: 05.07.2029
Finansowanie: Narodowe Centrum Nauki, konkurs: SONATA 21
Numer projektu: 2025/59/D/HS6/00364
Opis projektu:
Cyfrowa transformacja rolnictwa skutkuje gwałtownymi przemianami stosunków między człowiekiem, glebą a technologią. Nie mamy jednak dostatecznej wiedzy o tym, w jaki sposób technologie cyfrowe, takie jak czujniki, infrastruktury danych i algorytmy kształtują te stosunki pod względem epistemicznym, etycznym i temporalnym. Celem projektu Szklane pszczoły jest zdobycie tej wiedzy poprzez badanie zmian, zachodzących na trzech wyżej wymienionych płaszczyznach – wiedzy, troski i czasu – w kontekście asamblażów człowiek–gleba technologia.
Projekt, nawiązujący do nurtów ontologii relacyjnej oraz teorii asamblażu (assemblage), ujmuje glebę nie jako bierny substrat, ale jako żywą infrastrukturę, aktywnie uczestniczącą w kształtowaniu wiedzy i etyki rolniczej. Systemy cyfrowe zakładają bowiem określone rytmy rozkładu i odradzania się gleby, jednocześnie w nie ingerując, co skutkuje przemianą gleby w wymierzalny, poddany zarządzaniu przedmiot cyfrowej infrastruktury rolnictwa.
Struktura projektu opiera się o trzy główne pytania badawcze:
- W jaki sposób asemblaże człowiek–gleba–technologia przekształcają formy, przybierane przez troskę i jaki charakter etyczny ma wyłaniający się wskutek tych przekształceń stosunek człowieka do ziemi?
- W jaki sposób mechanizmy współpracy oraz związane z nimi napięcia między aktorami ludzkimi i nieludzkimi (takimi jak agroalgorytmy, infrastruktury danych i praktyki lokalne) oddziałują na formy wiedzy o glebie w kontekście cyfrowej transformacji rolnictwa?
- W jaki sposób agroalgorytmy wpływają na temporalność gleby, warunkowaną przez charakterystyczne dla rolnictwa cyfrowego relacje między technologią, praktykami rolniczymi oraz rytmami rządzącymi środowiskiem naturalnym?
Obszarem badawczym będzie terytorium Polski. Kontekst ten jest bardzo atrakcyjny dla prowadzenia badań empirycznych ze względu na charakterystyczną dla Polski dużą ilość małych i średnich gospodarstw rolnych oraz trwające procesy digitalizacji wspierane przez instytucje Unii Europejskiej oraz państwowe. Przyszłość rolnictwa stanowi jedną z najistotniejszych kwestii krajowej polityki, a związane z tym napięcia wyrażają się w starciu, którego jedną stroną jest ucieleśniona, pochodząca z doświadczenia wiedza i regeneratywne, cykliczne formy temporalności, a drugą: logika oparta na abstrakcji, standaryzacji i predykcji. Sednem tego konfliktu są odmienne modele produkcji rolnej oraz rozwoju obszarów wiejskich, dla których gleba i podejście do niej pozostaje kluczowym zagadnieniem.
Dzięki projektowi Szklane pszczoły wykształcone zostaną nowe sposoby myślenia o glebie, traktowanej jako aktywny podmiot cyfrowej transformacji rolnictwa, posiadający właściwości etyczne, epistemiczne i temporalne. Projekt odchodzi od myślenia o glebie jako o biernym zasobie, skupiając się na kluczowej roli, jaką odgrywa ona w wyłanianiu się nowych form troski, rodzajów wiedzy i doświadczania czasu. Innowacyjny charakter projektu polega na szczególnej uwadze poświęcanej wewnętrznej dynamice złożonych relacji między czynnikami materialnymi, społecznymi i cyfrowymi. Prowadzone badania wskazują, w jaki sposób ze stosunków między ziemią, technologią i aktorami ludzkimi wyłaniają się nowe warunki ekologiczne, z którymi wiążą się nowe wyzwania i zobowiązania. Natomiast przyjęcie ontologii relacyjnej otwiera nowe możliwości analizy, w której technologie cyfrowe zostają ujęte jako siły przekształcające nieantropocentryczne układy ekologiczne i oddziałujące na nie od wewnątrz, a nie jako czynniki wyłącznie zewnętrzne.
- classic-editor-remember:
- block-editor
