Sprawczość reprodukcyjna: perspektywa sprawiedliwości reprodukcyjnej i teorii reprodukcji społecznej

Kierowniczka projektu: dr hab. Magdalena Grabowska
Data rozpoczęcia: 02.09.2024
Data zakończenia: 01.09.2027
Finansowanie: Narodowe Centrum Nauki, konkurs: OPUS 26
numer projektu: 2023/51/B/HS6/02586

Opis projektu:

Projekt ma na celu zbadanie różnych form sprawczości reprodukcyjnej (rozumianej jak „autonomia reprodukcyjna” lub „wolność prokreacyjna”) w szerszym kontekście związków pomiędzy sprawiedliwością reprodukcyjną, reprodukcją społeczną, polityką państwa, kapitalizmem i praktykami demokratyzacji. Skupiając się na Polsce gdzie współistnieją złożone, ambiwalentne, często sprzeczne systemy wartości (np. jednoczesne przywiązanie do “tradycji” i “nowoczesności”) badanie empirycznie analizuje praktyki reprodukcyjne jako złożone działania obejmujące napięcie i konflikt. Celem projektu jest odpowiedź na trzy ogólne pytania badawcze:

• Jakie formy przybiera sprawczość reprodukcyjna w Polsce?
• Jak sprawczości reprodukcyjna jest praktykowana i opowiadana w odniesieniu do różnych struktur władzy oraz w odniesieniu do kształtowania indywidualnej i kolektywnej podmiotowości?
• Czy analityczne ramy sprawiedliwości reprodukcyjnej i reprodukcji społecznej mają zastosowanie do doświadczeń związanych ze sprawczością reprodukcyjną w Polsce?

Na poziomie teoretycznym prowadzone badanie opiera się na zaproponowanym przez Susan Ortner rozróżnieniu między “sprawczością na rzecz dla projektów” (działania intencjonalne, skupione na realizacji określonych celów) a “sprawczością dla władzy” (działania w ramach i w odpowiedzi na nierówności społeczne i relacje władzy). Rozróżnienie to pozwala uchwycić złożoność praktyk i strategii używanych przez osoby z marginalizowanych grup społecznych, w obliczu ograniczonego dostępu do praw reprodukcyjnych, oraz w celu utrzymania kontroli nad swoimi życiem reprodukcyjnym, postawienia oporu nierównościom, a także na szerszym strukturom dominacji (Cleeve et.al 2017 ).

Aby poszerzyć debatę na temat sprawczości reprodukcyjnej o kwestię inne niż aborcja, w projekcie zastosowana jest perspektywa sprawiedliwości reprodukcyjnej, nowatorska w polskich badaniach ilościowych i jakościowych. Wykorzystanie koncepcji sprawiedliwości reprodukcyjnej jest kluczowe dla uwydatnienia, w jaki sposób intersekcjonalne doświadczenia władzy i ucisku kształtują praktyki reprodukcyjne osób reprezentujących grupy marginalizowane, w tym: migrantek czy kobiet nieheteroseksualne.

To podejście pozwala również zrozumieć wpływ czynników prawnych, ekonomicznych (takich jak obowiązujące prawo aborcyjne czy kodeks pracy), społecznych i kulturowych (takich jak przekonania na temat ról związanych z płcią) na indywidualne i zbiorowe doświadczenia reprodukcyjne (Dzwonkowska-Godula, 2020). Na poziomie najbardziej ogólnym narzędzia analityczne teorii reprodukcji społecznej (SRT) dostarczają szerszego ramowego kontekstu dla badania empirycznego, pozwalając na testowanie możliwości redefiniowania reprodukcji jako formy produkcji i pracy, oraz rozważenie wartości przypisanej pracy związanej z “tworzeniem i utrzymywaniem życia” (Bhattacharya, 2017; Federici, 2021; Fraser, 2022).

W projekcie używane są metody jakościowe i ilościowe. Narzędzia badawcze obejmują: 9 grup fokusowych, około 70 wywiadów narracyjnych i ankietę. Osoby uczestniczące w badaniu (18 lat i więcej) rekrutowane są z następujących grup: kobiety mieszkające w miastach, kobiety mieszkające na terenach wiejskich, migrantki mieszkające w Polsce, Polki mieszkające w Islandii, kobiety z niepełnosprawnościami, kobiety cis nieheteronormatywne, mężczyźni z doświadczeniem tranzycji, (transmężczyźni), osoby niebinarne, przedstawicielki organizacji pozarządowych i kolektywów skierowanych do kobiet w kwestiach aborcji.

Rezultatem badań jest cyfrowa baza danych na temat zróżnicowanych doświadczeń reprodukcyjnych w Polsce. Dane, dostępne jako otwarty cyfrowy zbiór skierowane są do społeczeństwa obywatelskiego, decydentów i opinii publicznej, aby wzmocnić ich działania w zakresie sprawiedliwości reprodukcyjnej. Projekt wprowadza nowatorskie podejście do badań nad reprodukcją uwzględniając perspektywę intersekcjonalną i porównawczą.

Pod względem naukowym wyniki projektu przyczyniają się do badań nad codzienną reprodukcją społeczną, oporem, re-demokratyzacją, i „demokracją opiekuńczą”. Pod względem społecznym umożliwiają uwzględnienie wartości pracy reprodukcyjnej i oferują decydentom na różnych szczeblach nową perspektywę dotyczącą kwestii sprawiedliwości reprodukcyjnej i społecznej.

classic-editor-remember:

block-editor