Seminarium z cyklu Modele i aspekty podmiotowości

Szanowni Państwo,
zapraszamy na kolejne seminarium z cyklu Modele i aspekty podmiotowości, dotyczące współczesnych redefinicji podmiotu i przemian w jego pojmowaniu.
Na seminarium omawiamy poszczególne kwestie w odwołaniu do aktualnego stanu badań i wybranych publikacji. Interesują nas perspektywy badawcze – dziedziny, zagadnienia, przedmioty badań, które aktualnie budzą spory, bywają kontrowersyjne lub są kwestionowane w ramach humanistyki i nauk społecznych.

Seminarium w bieżącym roku akademickim dotyczy zagadnień antropologicznych, a celem spotkań jest dookreślenie czterech wybranych pojęć słownika filozoficznego: jedności i wielości oraz jednorodności i różnorodności w kontekście antropologii filozoficznej. Pytamy, co pozwoliłoby uzgodnić jedność osobową i zarazem złożoność osobowej tożsamości, zakładaną jedność gatunku ludzkiego i antropologicznego wyposażenia oraz relatywne zróżnicowanie (kulturowe, historyczne, geograficzne, organiczne) jego poszczególnych realizacji, spójność domniemanych struktur źródłowych oraz zróżnicowanie ich przejawów. Będziemy rozważać aspekty empiryczne i transcendentalne antropologii filozoficznej.

Zapraszamy Państwa na najbliższe seminarium:
24 kwietnia br. (11:30-13:30, online – Zoom)
dr Andrzej Słowikowski (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski) przedstawi referat
Fenomenologia przemocy religijnej i próba jej egzystencjalnego dookreślenia.

Link i dane do logowania:
https://zoom.us/j/98748805976pwd=7yKaVbdBea5B6LyaB95dTt8UWY40DW.1

Identyfikator spotkania: 987 4880 5976
Kod dostępu: 611331

Konspekt referatu dołączamy poniżej i serdecznie zapraszamy do udziału.

Maria Gołębiewska
maria.golebiewska@ifispan.edu.pl
Anna Martin
anna.martin@ifispan.edu.pl

Andrzej Słowikowski

Fenomenologia przemocy religijnej i próba jej egzystencjalnego dookreślenia

Przemoc motywowana religijnie jest określana jako wszelkie przejawy agresywnego oddziaływania ludzi, powiązanych z religią, na racjonalnie określony porządek społeczny. Religia była i jest uznawana za jeden z głównych regulatorów normalizujących życie społeczne. Można powiedzieć, że – pomimo modernistycznego odczarowania świata – wciąż pozostaje ona jednym z głównych punktów odniesienia tożsamości grup społecznych i postaw jednostkowych. Równocześnie, we współczesnym postsekularnym świecie, religia stała się jednym z głównych czynników polaryzujących społeczeństwa.

W tym kontekście warto zadać pytanie o pochodzenie i sposób istnienia przemocy religijnej. Dobre narzędzia do badania tej problematyki zawdzięczamy między innymi fenomenologii religii. Stara się ona dookreślić: 1) na czym polega źródłowe doświadczenie religijne, 2) jak zostaje ono przekształcone – w życiu jednostkowym i społecznym – w różnego rodzaju postawy, dogmaty, wzory zachowań, światopoglądy i instytucje. Opierając się na koncepcjach fenomenologów (Emmanuel Levinas, Paul Ricoeur, Jean-Luc Marion), można badać, w jaki sposób – w relacji między źródłowym doświadczeniem religijnym a ustosunkowaniem się do niego – pojawiają się różne rodzaje przemocy religijnej. Okazuje się, że są one zawsze zniekształceniem sensu takiego źródłowego doświadczenia pod wpływem docześnie określonych interesów i potrzeb.

W pierwszej części wystąpienia, opierając się na pracach Michaela Staudigla, omówię najważniejsze rozpoznania, jakie daje fenomenologiczne badanie przemocy religijnej. Staudigl przekonująco problematyzuje problem przemocy religijnej, pokazując, w jaki sposób religia została zepchnięta przez nowoczesny rozum na pozycje irracjonalnego Innego. Religia byłaby źródłem przemocy wobec systemu i jako taka stanowiłaby zagrożenie społeczne. Według Staudigla przemoc religijna miałaby zasadniczo dwa źródła i byłaby następstwem: 1) sposobu, w jaki podmiot odpowiada na daną mu prawdę transcendencji, 2) kontekstu społeczno-politycznego, w którym pojawia się taka odpowiedź i który może wpływać na jej zniekształcenie.

W drugiej części wystąpienia, odwołując się do egzystencjalnych tez Sørena Kierkegaarda, przedstawię model zniekształcania prawdy transcendentnej w egzystencji jednostkowego podmiotu. Będę argumentować, że przemoc religijna i powodujący ją proces „zawłaszczania prawdy” nie są de facto religijne, ale mają głębsze, egzystencjalno-podmiotowe zakorzenienie. Proces ten może przejawiać się w różnych dziedzinach życia, również w tych niepowiązanych bezpośrednio z religią.

Proponowane lektury

Michael Staudigl, On Seizing the Source: Toward a Phenomenology of Religious Violence, w: International Journal of Philosophical Studies, 2016, 24 (5), s. 744–782.
http://dx.doi.org/10.1080/09672559.2016.1284785

Michael Staudigl, Prolegomena to a phenomenology of “religious violence”: an introductory exposition, w: Continental Philosophy Review, 2020, 53 (3), s. 245–270.
https://doi.org/10.1007/s11007-020-09504-x

Michael Staudigl, Recovering the Vertical: Confronting Religious Violence in a Phenomenological Key, w: PhaenEx: Journal of Existential and Phenomenological Theory and Culture, 2020, 13 (2), s. 62–85.
https://www.researchgate.net/publication/340424176_Recovering_the_Vertical

classic-editor-remember:

block-editor