Seminarium z cyklu Modele i aspekty podmiotowości

Szanowni Państwo,
zapraszamy na kolejne seminarium z cyklu Modele i aspekty podmiotowości, dotyczące współczesnych redefinicji podmiotu i przemian w jego pojmowaniu.

Zapraszamy Państwa na najbliższe seminarium:
20 lutego br. (11:30-13:30, online – Zoom)
dr hab. prof. IFiS PAN Maria Gołębiewska przedstawi referat
Zagadnienia antropologiczne w filozofii Miguela de Unamuno.

Na seminarium omawiamy poszczególne kwestie w odwołaniu do aktualnego stanu badań i wybranych publikacji. Interesują nas perspektywy badawcze – dziedziny, zagadnienia, przedmioty badań, które aktualnie budzą spory, bywają kontrowersyjne lub są kwestionowane w ramach humanistyki i nauk społecznych.

Seminarium w bieżącym roku akademickim dotyczy zagadnień antropologicznych, a celem spotkań jest dookreślenie czterech wybranych pojęć słownika filozoficznego:
jedności i wielości oraz jednorodności i różnorodności w kontekście antropologii filozoficznej. Pytamy, co pozwoliłoby uzgodnić jedność osobową i zarazem złożoność osobowej tożsamości, zakładaną jedność gatunku ludzkiego i antropologicznego wyposażenia oraz relatywne zróżnicowanie (kulturowe, historyczne, geograficzne, organiczne)
jego poszczególnych realizacji, spójność domniemanych struktur źródłowych oraz zróżnicowanie ich przejawów. Będziemy rozważać aspekty empiryczne i transcendentalne antropologii filozoficznej.

Link i dane do logowania:
https://zoom.us/j/95879695128?pwd=AOpc99cXbj2FBQpFPZa2FQgNzRKhhQ.1

Identyfikator spotkania: 958 7969 5128
Kod dostępu: 027348

Konspekt referatu dołączamy poniżej i serdecznie zapraszamy do udziału.

Maria Gołębiewska
maria.golebiewska@ifispan.edu.pl
Anna Martin
anna.martin@ifispan.edu.pl

Maria Gołębiewska

Zagadnienia antropologiczne w filozofii Miguela de Unamuno

Można powiedzieć, że Miguel de Unamuno (1864-1936) w swojej refleksji filozoficznej przyjmował założenia relatywizmu historycznego, odnosząc się jednocześnie do trwałej i niezmiennej sfery transcendencji. Dlatego uważał, że ustalenia antropologiczne podlegają pewnym zmianom, zależnie od sytuacji kulturowej i społecznej. Zarazem argumentował, że w różnych momentach historycznych realizacji bądź aktualizacji podlegają rozmaite aspekty tego, co istotowe w człowieku. Hiszpański filozof odnosił się krytycznie do koncepcji człowieka, proponowanych w historii filozofii i odrzucał tezy Arystotelesa, uznające człowieka za zoon politikon, również koncepcje homo oeconomicus i homo sapiens, także ujmowanie człowieka jako istoty społecznej. Uważał on bowiem za cechę istotową człowieka jego sposób bytowania – istnienie realizowane zawsze indywidualnie przez poszczególne jednostki. Łączy się z tym wskazanie tragicznego poczucia (sentimiento) życia jako cechy konstytutywnej istnienia człowieka poszczególnego. Według Unamuno człowieka od innych bytów żywych odróżnia rozum i świadomość wraz z samoświadomością, ale przede wszystkim – w obrębie świadomości – uczucia i wola przetrwania poza własną śmierć. Charakteryzując człowieka, Unamuno używał pojęcia Barucha Spinozy – pojęcia określającego wysiłek (conatus), jaki podejmuje każda substancja, dążąc do nieograniczonego czasowo przetrwania. Pojęcie to wiązał z charakterystyczną dla człowieka dążnością woli do nieśmiertelności.

W swoich tezach antropologicznych Unamuno próbował dookreślić istotę i istnienie człowieka, ale punktem wyjścia antropologii byłaby zawsze refleksja dotycząca konkretnej, poszczególnej jednostki ludzkiej i jej istnienia. Trzeba podkreślić, że Unamuno przyjmował założenie o źródłowo zróżnicowanej istocie człowieka, która jest wewnętrznie sprzeczna. Właśnie wewnętrzna sprzeczność skutkowałaby zróżnicowaną tożsamością poszczególnej jednostki, jak też różnymi antropologiami. Wedle Unamuno celem antropologii byłoby poszukiwanie przez jednostkowy podmiot – tożsamości, czyli dążenie do pogodzenia wielu sprzecznych aspektów własnej istotowości. Chcielibyśmy bowiem uczynić siebie wewnętrznie zharmonizowanymi, pogodzonymi z własną niedoskonałością, równocześnie przyjmując zobowiązania wobec doskonałej transcendencji. Dążenie do harmonii pogrąża nas w walce wewnętrznej z własnymi słabościami, zaś harmonia okazuje się wciąż odległym i nieosiągalnym celem.

Jednak Unamuno afirmował życie ludzkie wbrew jego tragizmowi i sprzecznościom, które dotyczą samego człowieka – jego istoty i istnienia doczesnego (rozum a wola, nieśmiertelność duszy a śmiertelność ciała, potrzeba pełnej obecności Boga a dystans wobec niego i jego doskonałej istoty, potrzeba pełnego poznania a niedoskonałość wyposażenia poznawczego, prowadząca do sceptycyzmu). Afirmacja życia i istnienia towarzyszy bowiem paradoksalnie poczuciu jego tragiczności – skończoności istnienia doczesnego w materialnej, cielesnej postaci, jak też w postaci duchowej (psychicznej), nieusuwalnej aporii tego, co duchowe i tego, co materialne, także dążności i niemożności. Unamuno rozpatrywał również możliwość negacji ludzkiego istnienia wobec niemożności upewnienia się co do jego statusu – braku pewności w odwołaniu do rozumu, jak też w odwołaniu do wiary religijnej. Dlatego przywoływał on kategorię poczucia (sentimiento) i określał je jako specyficzne doświadczenie wewnętrzne, które stanowiłoby podstawę oraz uprawomocnienie celów życia i jego sensu.

Proponowane lektury

Eugeniusz Górski, Hiszpańska refleksja egzystencjalna. Studium filozofii i myśli politycznej Miguela de Unamuno, Wrocław, Ossolineum, 1979.

Miguel de Unamuno, O poczuciu tragiczności życia wśród ludzi i wśród narodów, przeł. H. Woźniakowski, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1984.

Miguel de Unamuno, Tragic Sense of Life, przeł. J. E. Crawford Flitch, New York, Dover Publications, 1954 (e-book 2024). https://www.gutenberg.org/ebooks/14636

Miguel de Unamuno, Essays and Soliloquies, przeł. J. E. Crawford Flitch, New York, Alfred A. Knopf, 1925 (e-book 2023). https://www.gutenberg.org/ebooks/71260

Konspekt

classic-editor-remember:

block-editor