Seminarium z cyklu Modele i aspekty podmiotowości

23 stycznia br. (11:30-13:30, online – Zoom)
dr hab. prof. IFiS PAN Anna Martin przedstawi referat
Pragmatyka formalna w ujęciu intencjonalistycznym: intencjonalność bez funkcjonalizmu.

Zapraszamy na kolejne seminarium z cyklu Modele i aspekty podmiotowości, dotyczące współczesnych redefinicji podmiotu i przemian w jego pojmowaniu.
Na seminarium omawiamy poszczególne kwestie w odwołaniu do aktualnego stanu badań i wybranych publikacji. Interesują nas perspektywy badawcze – dziedziny, zagadnienia, przedmioty badań, które aktualnie budzą spory, bywają kontrowersyjne lub są kwestionowane w ramach humanistyki i nauk społecznych.

Seminarium w bieżącym roku akademickim dotyczy zagadnień antropologicznych, a celem spotkań jest dookreślenie czterech wybranych pojęć słownika filozoficznego: jedności i wielości oraz jednorodności i różnorodności w kontekście antropologii filozoficznej. Pytamy, co pozwoliłoby uzgodnić jedność osobową i zarazem złożoność osobowej tożsamości, zakładaną jedność gatunku ludzkiego i antropologicznego wyposażenia oraz relatywne zróżnicowanie (kulturowe, historyczne, geograficzne, organiczne) jego poszczególnych realizacji, spójność domniemanych struktur źródłowych oraz zróżnicowanie ich przejawów. Będziemy rozważać aspekty empiryczne i transcendentalne antropologii filozoficznej.

Link i dane do logowania:
https://zoom.us/j/93820073875?pwd=hT9pnTFmu0VbQbBE0NBw8v4a8aa1FF.1

Identyfikator spotkania: 938 2007 3875
Kod dostępu: 322860

Konspekt referatu dołączamy poniżej i serdecznie zapraszamy do udziału.

Maria Gołębiewska
maria.golebiewska@ifispan.edu.pl
Anna Martin
anna.martin@ifispan.edu.pl

Anna Martin

Pragmatyka formalna w ujęciu intencjonalistycznym: intencjonalność bez funkcjonalizmu

Głównym zagadnieniem rozpatrywanym w referacie będzie kwesta postaw propozycjonalnych, zwanych też nastawieniami sądzeniowymi, określanych w anglojęzycznym stanie badań jako „propositional attitude”. W teorii postaw propozycjonalnych zakłada się, że stany mentalne o charakterze intencjonalnym mogą być ujmowane jako relacja podmiotu i sądu dotyczącego świata. Z kolei głównym kontekstem przedstawianych rozważań będzie dyskusja Jürgena Habermasa z filozofami analitycznymi na temat aspektów intencjonalnych i funkcjonalnych postaw propozycjonalnych. Odpowiadając na krytykę swojego, rzekomo wyidealizowanego, spojrzenia na działanie społeczne, Habermas argumentował, że pragmatyka formalna (stanowiąca podwaliny jego wersji teorii krytycznej, zwanej teorią działania komunikacyjnego) powinna być w sposób konieczny równoważona przez „analizę świata życia”. Habermas zwracał uwagę, że stosując teorię krytyczną, należy uwzględniać określone konteksty społeczno-psychologiczne i społeczno-kulturowe. Jednocześnie w drugim tomie Teorii działania komunikacyjnego (o podtytule Przyczynek do krytyki rozumu funkcjonalnego), w rozdziale IV Refleksje pośrednie: System i świat życia, określał formalne, czyli nieempiryczne, ramy rekonstrukcji poszczególnych działań społecznych, mające za podstawę wzajemne oddziaływanie i kontrast „systemu” oraz „świata życia”.

W wystąpieniu chciałabym zaproponować perspektywę, która może przyczynić się do dalszego rozwoju podejścia formalno-pragmatycznego w sposób, jaki – moim zdaniem – pozwala na bardziej rozbudowane stosowanie go jako narzędzia refleksji i krytyki, przy równoczesnym respektowaniu reguł paradygmatu ustalonego przez Habermasa. Konsekwentne odnoszenie się do problematyki postaw propozycjonalnych, dyskutowanej przez Habermasa, byłoby – na pierwszy rzut oka – niespójne z tezami jego teorii działania komunikacyjnego, w niej to bowiem Habermas otwarcie sprzeciwia się ujmowaniu semantyki teorii działania jako intencjonalnej i funkcjonalnej. W referacie stawiam tezę, że teorie intencjonalności, bazujące na funkcjonalizmie, nie wyjaśniają w pełni postaw propozycjonalnych (nastawień sądzeniowych), a tym samym również nie dostarczają adekwatnego wyjaśnienia procesów intencjonalnych (myśli i działań). Moim celem jest zarysowanie bardziej zniuansowanego i dynamicznego ujęcia intencjonalności, które dobrze współgrałoby z tezami pragmatyki formalnej Habermasa.

Podczas wystąpienia: 1) omówię krytycznie zróżnicowaną literaturę na temat zagadnienia postaw propozycjonalnych (nastawień sądzeniowych), 2) przeanalizuję założenia koncepcji dotyczących tego zagadnienia oraz 3) wykażę jego związek z postulatami Habermasa, które podkreślają pragmatyczną ważność tak struktury, jak i dynamiki działania.

Proponowane lektury
Maxwell John Cresswell, Structured Meanings. The Semantics of Propositional Attitudes, Cambridge (US) & London, MIT Press, 1985.
Jürgen Habermas, Teoria działania komunikacyjnego, tom I Racjonalność działania a racjonalność społeczna, przeł. A. Kaniowski, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, w szczególności rozdział III Pierwsze rozważania wtrącone: Działanie społeczne, aktywność celowa i komunikacja, s. 453-556 (oryg. 1981).
Peter Fonagy, Mary Target, Attachment and Reflective Function: Their Role in Self-Organization, w: Development and Psychopathology, 1997, 9(4), s. 679-700.
https://www.researchgate.net/publication/13781713_Attachment_and_reflective_function_Their_role_in_self-organization
Peter Carruthers, Two Systems for Mindreading?, w: Review of Philosophy and Psychology, 2015, 7(1), s. 141-162.
https://www.researchgate.net/publication/276104410_Two_Systems_for_Mindreading

Modele i aspekty podmiotowości

classic-editor-remember:

block-editor