Przemiany stylu życia polskiej klasy średniej – dwadzieścia lat później. Mechanizmy międzypokoleniowej transmisji stylu życia
Kierowniczka projektu: Magdalena Bielińska
Data rozpoczęcia: 01. 03. 2019
Data zakończenia: 31. 08. 2023
Finansowanie Narodowe Centrum Nauki, konkurs PRELUDIUM 15
numer projektu:
Opis projektu:
Powszechność stosowania w dyskursie publicznym terminów ‘klasa średnia’ i ‘styl życia’ jest zaskakująca. Posługują się nimi publicyści, zarówno mediów tradycyjnych, jak i nowych, czy eksperci próbujący wyjaśniać, przy użyciu owych terminów-wytrychów różnorodne procesy i problemy społeczne. W naukowym sensie są to pojęcia interdyscyplinarne, przykuwające uwagę socjologów, ekonomistów, psychologów społecznych, kulturoznawców, etc. Oba są też terminami wieloznacznymi. Na klasę średnią składa się wiele różnych grup społecznych i zawodowych; podobnie styl życia to często rozmyty zestaw praktyk i zachowań bardzo od siebie odległych. Od początku procesu transformacji, w którym miało dojść do utworzenia klasy średniej w Polsce, toczy się dyskusje na temat tego, czy klasa średnia to kategoria społeczna istniejąca realnie, czy też konstruowana dyskursywnie. Projekt ten zakłada użyteczność obu kategorii teoretycznych dla wyjaśniania zjawisk społecznych i jest próbą udzielenia odpowiedzi na to pytanie.
Prawie dwadzieścia lat temu Hanna Palska postawiła pytanie o istnienie klasy: „czy badając styl życia można ‘zlokalizować’ (odnaleźć przez charakterystykę tego stylu) (…) klasę średnią?” (2002: 248). Badaczka zwróciła uwagę, że „(…) stabilizacja kształtującej się w latach 90-tych mapy stylów życia nastąpi, jak można sądzić, dopiero w następnych pokoleniach” (2002: 250). Dziś – po dwóch dekadach, a więc po osiągnięciu dorosłości przez kolejne pokolenie – mogę zweryfikować, czy owa ‘stabilizacja mapy stylów życia’ nastąpiła. Celem projektu jest bowiem dotarcie do – dziś już dorosłych – dzieci osób, które o swoich stylach życia opowiadały w latach 1999-2000.
Głównym celem projektu jest eksploracja mechanizmów międzypokoleniowej transmisji elementów stylu życia klasy średniej w Polsce. Problem dotyczy krystalizowania się klasy średniej poprzez dziedziczenie jej kulturowej odrębności w następnym pokoleniu. Cel ten zostanie zrealizowany za pomocą interpretacji trzech zestawów danych pochodzących z wywiadów z przedstawicielami klasy średniej: (1) ponownej analizie poddane zostanie 35 „starych” wywiadów (zarchiwizowana przez autorkę projektu kolekcja dostępna jest w Archiwum Badań Jakościowych IFiS PAN, http://www.adj.ifispan.pl/katalog-9), (2) przeanalizowane zostaną „nowe” wywiady z osobami badanymi prawie 20 lat temu; (3) a także z ich dziećmi. Planowane jest przeprowadzenie 30 pogłębionych wywiadów indywidualnych.
Szczegółowe cele projektu można podsumować następująco:
1) uzyskanie odpowiedzi na pytania badawcze: (a) które elementy stylu życia są międzypokoleniowo przekazywane (dziedziczone) i czy są to elementy typowe dla klasy średniej (na podstawie poprzednich badań); (b) jakie pojawiają się nowe elementy stylu życia w pokoleniu “dzieci”, czy konsumpcja doświadczeń dominuje nad konsumpcją dóbr, produktów i usług charakterystycznych dla pokolenia “rodziców”; (c) jakie są mechanizmy dziedziczenia stylu życia; (d ) w jaki sposób określone elementy stylu życia wpływają na pozycję społeczną badanych;
2) stworzenie typologii stylów życia polskiej klasy średniej;
3) krytyczny przegląd metodologii rewizyt i reanaliz;
4) wspieranie rozwoju kultury dzielenia się danymi w badaniach jakościowych: rozpowszechnianie dobrych praktyk archiwizacji danych oraz prawnych i etycznych kwestii związanych z ich wykorzystaniem.
- classic-editor-remember:
- classic-editor
