Przekład na język polski oraz edycja krytyczna dzieła “Scepticism and Animal Faith” George’a Santayany”

Kierowniczka projektu: dr Katarzyna Kremplewska
Data rozpoczęcia: 06.08.2025
Data zakończenia: 06.08.2027
Finansowanie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego program: Narodowy Program Rozwoju Humanistyki
Numer umowy: NPRH/U22/SP/0054/2024/14

Opis projektu:

Tłumaczona na język polski praca Scepticism and Animal Faith George’a Santayany ukazała się po raz pierwszy w 1923 roku, jednocześnie w Nowym Jorku i Londynie. Santayana był w owym czasie dojrzałym myślicielem, uznanym filozofem akademickim (w latach 1905-1906 ukazał się pięciotomowy cykl Życia Rozumu) oraz autorem poczytnych esejów m.in. z dziedziny filozofii kultury i religii.
Praca składa się z 27 rozdziałów, z których każdy opisuje kolejny etap na eksperymentalnej ścieżce radykalnego sceptyka epistemologicznego, wpisując się w ówczesne spory zarówno o naturę wiedzy jak i status świadomości.
Punktem wyjścia jest postawa negacji wobec wszelkich przekonań, które nie wytrzymują próby absolutnej pewności, co prowadzi, jak wykazuje Santayana, do sytuacji bardziej radykalnej od kartezjańskiego punktu oparcia w “Ja”, a mianowicie do tego, co autor nazywa “solipsyzmem bieżącej chwili”.
Mamy tu do czynienia z postawieniem solipsyzmu niejako na głowie, gdyż “solus ipse” nie odnosi się już do żadnego “ja”, ale do chwilowej, nie ujmowalnej językowo, bezosobowej treści świadomości. Ten kulminacyjny moment rozwijanego nieśpiesznie przez Santayanę argumentu wyznacza jednak początek nowej ścieżki, prowadzącej od zakwestionowania nadmiernych wymagań, jakie racjonalizm stawia wiedzy, po wykazanie i zaakceptowanie instytnktownej i ucieleśnionej wiary jako fundamentu myślenia osadzonego w świecie.
Omawiana tu praca, niedostępna do tej pory w języku polskim, zaliczana jest do klasyki filozofii amerykańskiej oraz uznawana jest za jedno z najważniejszych dzieł Santayany.
Interpretowana m.in. w kontekście Dociekań filozoficznych L. Wittgensteina (J. Lachs, M. Hodges, Thinking in the Ruins, 2011), uchodzi za nowatorski wkład w dyskusję nad poznaniem i świadomością z perspektywy naturalizmu nieredukcyjnego, pionierski w stosunku do znacznie późniejszych teorii z zakresu filozofii umysłu.
Dodatkowym walorem hermeneutycznym pracy jest umieszczenie problematyki poznania w perspektywie kryzysu egzystencjalnego.