Przekład na język polski, krytyczne opracowanie, redakcja, przygotowanie do druku oraz wydanie pism wojennych Maxa Schelera”

Kierownik projektu: dr hab. Andrzej Gniazdowski, prof. IFiS PAN
Data rozpoczęcia: 28.03.2023
Data zakończenia: 28.03.2028
Finansowanie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego program: Narodowy Program Rozwoju Humanistyki
Numer umowy: NPRH/U22/SP/508308/2021/11

Opis projektu:

Korespondując z Romanem Ingardenem pod koniec I Wojny Światowej na temat polityki Niemiec wobec Polski, w odpowiedzi na jego list, który odebrała jako “wyjątkowo wstrętny”, Edith Stein Stein napisała: „Proszę przeczytać sobie kiedyś niedługo Przyczyny nienawiści do Niemców Schelera”. Studium to (1917), określone w podtytule jako “Rozważanie narodowo-pedagogiczne”, zalicza się – obok opublikowanego już w 1915 roku zbioru esejów Geniusz wojny i wojna niemiecka oraz tomu Wojna i odbudowa (1916) – do tzw. pism wojennych Maxa Schelera.

Zadedykowane “przyjaciołom w polu”, podobnie jak szereg innych dzieł wybitnych niemieckich intelektualistów z tego okresu, m.in. Rozważania człowieka apolitycznego” Tomasza Manna, pisma te stawiały sobie za cel legitymizację celów wojennych cesarstwa wobec niemieckiej i międzynarodowej opinii publicznej.

Opublikowane w tym samym czasie, co Formalizm w etyce, miały one za teoretyczny punkt odniesienia wielokrotnie w nich przywoływane, pisane jeszcze przed wojną rozprawy, między innymi Resentyment a moralność i O istocie człowieka, a także powstałą również wcześniej, pierwszą wersję studium Teoria i formy sympatii. Jako takie, pisma te nie nie miały bynajmniej sensu czysto propagandowego, nie ograniczały się też do rozważań z zakresu “metafizyki wojny” i jej sensu etycznego.

Podejmując m.in. takie tematy, jak “duchowa jedność Europy”, relacja pomiędzy chrześcijaństwem wschodnim a zachodnim, “idee narodowe wielkich narodów” czy “sens cierpienia”, mają one wartość bynajmniej nie tylko historyczną, zrelatywizowaną do czasu wojny i rządzących nim emocji. Helmuth Plessner w swoim artykule “Analiza samoświadomości niemieckiej” z 1960 roku zwracał uwagę, że “w zapomnianym dziś piśmie Maxa Schelera na temat nienawiści do Niemców znajdują się wartościowe wskazówki” także co do tego, kim są Niemcy dzisiaj.

Celem projektu jest zbadanie, na ile pisma wojenne Schelera należą do tylko niemieckiego, a na ile również światowego dziedzictwa humanistycznego.