Praca, sukces, związek i wsparcie? Jakościowe studium negocjowania i reprodukowania wzorców płciowych w obszarach granicznych w narracjach partnerów(-ek) kobiet odnoszących sukcesy i ich samych
Kierowniczka projektu: mgr Wiktoria Morawska
Data rozpoczęcia: 03.08.2026
Data zakończenia: 02.08.2029
Finansowanie: Narodowe Centrum Nauki, konkurs: PRELUDIUM 24
Numer projektu: 2025/57/N/HS6/03868
Opis projektu:
Coraz więcej kobiet w Polsce i na świecie obejmuje pozycje liderek, naukowczyń, polityczek czy ekspertek w wysoko wyspecjalizowanych i prestiżowych sektorach. Mimo tego wciąż niewiele wiadomo o tym, w jaki sposób ich sukcesy zawodowe wpływają na życie prywatne – szczególnie w sferze reprodukcyjnej oraz w obszarach granicznych między pracą a domem. Równocześnie otwarte pozostaje pytanie o rolę, jaką relacje intymne odgrywają w ich ścieżkach kariery: czy partnerstwo może wspierać, czy raczej utrudniać negocjowanie ról płciowych? Jakie znaczenie mają związki dla sukcesu zawodowego kobiet, i odwrotnie – jak kariera kształtuje codzienną dynamikę w ramach ich relacji?
Zmieniające się role płciowe niekoniecznie prowadzą do głębokiej równości. Pomimo wyraźnych transformacji w sferze publicznej, struktura płciowa pozostaje trwała, a jej reprodukcja odbywa się przede wszystkim w codziennych praktykach – w relacjach domowych, emocjonalnych i organizacyjnych, które wyznaczają granice między sferą pracy a życiem prywatnym. Jedną z kluczowych tez projektu jest to, że nawet spektakularny sukces zawodowy kobiet nie likwiduje nierówności płciowych, lecz sprawia, że przybierają one bardziej subtelne, zindywidualizowane i trudniej uchwytne formy. Jak pokazują badania (np. Cech 2013; Charles, Bradley 2009; Cotter i in. 2011), awans zawodowy nie znosi podziału pracy według płci – przeciwnie, często towarzyszy mu utrwalenie mechanizmów, które odtwarzają hierarchie płci w ramach instytucji, praktyk codziennych czy emocjonalnych oczekiwań. Wraz ze wzrostem statusu zawodowego kobiet, struktura płciowa nie znika, lecz ulega przekształceniom, ale też zmniejsza się jej jawność: przejawia się w wewnętrznej auto-regulacji, normach instytucjonalnych i symbolicznych oczekiwaniach, zakorzenionych w patriarchalnych i neoliberalnych logikach (Taylor i Rioux 2018; Butler 2008; Rudaś-Grodzka 2014).
Sukces zawodowy kobiet nie jest zatem jedynie kontekstem, lecz ważnym punktem obserwacyjnym, pozwalającym analizować sytuacje, w których wiele formalnych i ekonomicznych barier zostało już przekroczonych – a mimo tego nierówności nadal trwale istnieją, szczególnie w obszarach granicznych między pracą zawodową a życiem prywatnym. Za Mezzadri (2023) i Federici (2021) projekt traktuje pracę reprodukcyjną i obszary graniczne jako miejsca napięć, oporu i nierówności, a nie wyłącznie tło życia zawodowego. Szczególnie interesują mnie nietypowe sytuacje negocjacyjne – podważające tradycyjne role płciowe, zwłaszcza w wyniku refleksji nad nierównościami płci.
Właśnie dlatego projekt koncentruje się na perspektywie partnerek i partnerów odnoszących sukcesy kobiet, analizując to, jak postrzegają oni swoją rolę w związku: czy podejmują praktyki wsparcia? Czy i jak negocjują wzorce płciowe, a także czy negocjacja ma swoje źródła w refleksji na temat płci? Jak wygląda ich codzienność i język, którym opisują swoje związki? Jakie są źródła wiedzy na temat relacji partnerskich i wzorców płciowych, a także: czy są one związane z przemianami w obszarze męskości?
W ramach badań zastosowane zostaną cztery techniki zbierania danych:
- Wywiady diadyczne z parami.
- Indywidualne wywiady pogłębione z osobami partnerskimi odnoszących sukcesy kobiet.
- Obserwacja netnograficzna – obserwacja treści generowanych dla mężczyzn w ramach funkcjonowania w mediach społecznościowych.
- Krytyczna Analiza Dyskursu – analiza mediów i debat publicznych dotyczących ról płciowych, sukcesu i relacji (Grzymała-Kazłowska 2004).
Znaczenie społeczne i naukowe projektu Projekt opiera się na założeniu, że za sukcesem zawodowym stoją nie tylko w indywidualne kompetencje, przynależność klasowa, czy mechanizmy instytucjonalne, ale także relacje intymne, praca reprodukcyjna i emocjonalna, które są realizowane zarówno przez kobiety sukcesu, jak i potencjalnie: ich partnerów. Tematy te zyskują szczególne znaczenie w kontekście narastającej retoryki backlash’u, rozwoju ruchów konserwatywno-religijnych i nowych dyskursów ekonomicznych, które zachęcają kobiety do rezygnacji z kariery na rzecz „naturalnych” ról domowych, dbałości o estetykę przestrzeni prywatnych lub „ucieczki” od wypalenia zawodowego. Bez głębokiego zrozumienia, w jaki sposób kobiety i ich partnerzy(-ki) negocjują i rekonstruują wzorce płci – w różnych obszarach życia i poprzez pełnione w nich role – trudno będzie przeciwdziałać wycofywaniu się kobiet z wysoko specjalistycznych zawodów i pogłębianiu się nierówności płciowych (Alegria, Branch 2015). Projekt wnosi nową wiedzę do interdyscyplinarnego pola badań nad płcią, intymnością i klasą społeczną. Zwieńczeniem projektu będą publikacje naukowe, ale także raport popularnonaukowy, opublikowany online w otwartym dostępie. Raport w przystępny sposób przedstawi kluczowe wnioski z badań, wspierając debatę publiczną na temat przemian relacji i ról płciowych we współczesnej Polsce.
- classic-editor-remember:
- block-editor
