Modele i aspekty podmiotowości

Szanowni Państwo, zapraszamy na kolejne seminarium z cyklu Modele i aspekty podmiotowości, dotyczące współczesnych redefinicji  podmiotu i przemian w jego pojmowaniu.
Na seminarium omawiamy poszczególne kwestie w odwołaniu do aktualnego stanu badań i wybranych publikacji. Interesują nas perspektywy badawcze – dziedziny, zagadnienia, przedmioty badań, które aktualnie budzą spory, bywają kontrowersyjne lub są kwestionowane w ramach humanistyki i nauk społecznych.

Seminarium w bieżącym roku akademickim dotyczy zagadnień antropologicznych, a celem spotkań jest dookreślenie czterech wybranych pojęć słownika filozoficznego: jedności i wielości oraz jednorodności i różnorodności w kontekście antropologii
filozoficznej. Pytamy, co pozwoliłoby uzgodnić jedność osobową i zarazem złożoność osobowej tożsamości, zakładaną jedność gatunku ludzkiego i antropologicznego wyposażenia oraz relatywne zróżnicowanie (kulturowe, historyczne, geograficzne, organiczne) jego poszczególnych realizacji, spójność domniemanych struktur źródłowych oraz zróżnicowanie ich przejawów. Będziemy rozważać aspekty empiryczne i transcendentalne antropologii filozoficznej.

Zapraszamy Państwa na najbliższe seminarium: 22 maja br. (11:30-13:30, online – Zoom) dr hab. prof. IFiS PAN Anna Martin przedstawi referat
Racjonalność a przemoc symboliczna według Jürgena Habermasa.

Link i dane do logowania:
https://zoom.us/j/95680161005?pwd=gxyIxsqlf3pTEZUcTNcwaLpcT561rl.1

Identyfikator spotkania: 956 8016 1005
Kod dostępu: 401949

Konspekt referatu dołączamy poniżej i serdecznie zapraszamy do udziału.
Maria Gołębiewska
maria.golebiewska@ifispan.edu.pl
Anna Martin
anna.martin@ifispan.edu.pl

***

Anna Martin

Racjonalność a przemoc symboliczna według Jürgena Habermasa

Według Jürgena Habermasa, zgodnie z jego koncepcją komunikacji, język jest zarazem medium rozumności, ukierunkowanym na realizację wartości (wolność, prawda i porozumienie), jak i narzędziem wyzysku oraz przemocy. Podstawowe pytanie brzmi zatem: jak odróżnić jedno użycie języka od drugiego? Paradoks teorii Habermasa polega na tym, że w kontekście przemocy symbolicznej sama treść aktu mowy byłaby drugorzędna. Znacznie ważniejsza okazuje się relacja interpersonalna, jaką dany akt zakłada lub usiłuje ustanowić. Z jednej strony analiza dyskursu jest więc zawsze formą diagnozy społecznej, z drugiej zaś diagnoza społeczna powinna uwzględniać kategorie z zakresu analizy językowej, zwłaszcza te, które wynikają z właściwego rozpoznania charakteru ludzkiej mowy i jej normatywnej struktury.

W referacie przedstawię teoretyczny wstęp dotyczący najważniejszych pojęć i konceptualnych rozróżnień wprowadzonych przez Habermasa, by następnie omówić zagadnienia praktyczne, związane z użyciem języka (mowy). Celem referatu jest bowiem ukazanie teorii działania komunikacyjnego Habermasa jako użytecznego narzędzia krytycznej analizy praktyk społecznych, zapośredniczonych językowo. W szczególności chciałabym pokazać, w jaki sposób teoria ta pozwala adekwatnie uchwycić współczesne przejawy przemocy symbolicznej (na przykład hejt i dezinformacja) i zarazem pojęciowo je zniuansować. Analiza prowadzona z perspektywy pragmatyki języka, a nie wyłącznie treści aktów mowy, może bowiem wykazać, że nie wszystko, co zwykliśmy nazywać hejtem lub dezinformacją, rzeczywiście zasługuje na to miano. Można również wykazać, iż pewne zachowania, które nie są w ten sposób klasyfikowane, mogą zostać uznane za problematyczne.

W części teoretycznej wystąpienia omówię pokrótce następujące zagadnienia:
1) typologia działań według Maxa Webera oraz jej rola w teorii Habermasa,
2) cel i siła illokucyjna jako składowe znaczenia,
3) związki między trzema roszczeniami do prawomocności, z podkreśleniem zasady ekspresywnej szczerości,
4) perlokucje jako podstawa oddziaływań strategicznych (w tym pojęcie mocy i efektów perlokucyjnych, pojęcie pracy perlokucyjnej i jej ekonomia),
5) psychologia działań komunikacyjnych i wynikające z niej zasady organizacji społecznej (zasady organizacji pola symbolicznego oraz procesu semiozy).

W części praktycznej referatu, odwołując się do przedstawionych ustaleń i rozróżnień, przeanalizuję kilka przykładów działań językowych i spróbuję wskazać, jakie czynniki powinny być uwzględniane w analizie dyskursu oraz – bardziej ogólnie – w analizie działania społecznego.

Bibliografia

Jürgen Habermas, On Systematically Distorted Communication, w: Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy, 1970, 13 (1-4), s. 205-218.
http://dx.doi.org/10.1080/00201747008601590

Jürgen  Habermas, On the Pragmatics of Communication, red. M. Cooke, Cambridge (Mass.), MIT Press, 1998.

Jürgen Habermas, On the Pragmatics of Social Interaction: Preliminary Studies in the Theory of Communicative Action, przeł. B. Fultner, Cambridge (Mass.), MIT Press, 2001.

Anna Michalska, Siateczkowy model rozwoju nauki a struktura racjonalnego działania, w: Zagadnienia Naukoznawstwa, 2011, 1 (187), s. 41-57.
https://journals.pan.pl/dlibra/publication/108200/edition/93843/content/zagadnienia-naukoznawstwa-2011-no-1-siateczkowy-model-rozwoju-nauki-a-struktura-racjonalnego-dzialania-michalska-anna?language=pl


***

classic-editor-remember:

block-editor