Kognitywistyka w poszukiwaniu jedności: unifikacja i integracja badań interdyscyplinarnych

Kierownik projektu: dr hab Marcin Miłkowski
Data rozpoczęcia: 04. 11. 2019
Data zakończenia: 03. 11. 2023
Finansowanie Narodowe Centrum Nauki, konkurs SONATA BIS 4
numer projektu: 2014/14/E/HS1/00803

Opis projektu:

1. Cel prowadzonych badań/hipoteza badawcza
   Celem badań jest opracowanie koncepcji unifikacji i integracji w kognitywistyce. Kognitywistyka jest interdyscyplinarnym polem badawczym, sięgającym po metody, narzędzia i pojęcia wielu dziedzin nauki. Pojawia się więc fundamentalne pytanie, czy cokolwiek stanowi o jej jedności; innymi słowy, czy nie stanowi w istocie jedynie zlepku heterogenicznych badań. Tego rodzaju wątpliwość można żywić w odniesieniu do dowolnego pola badawczego kształtowanego w ramach współpracy interdyscyplinarnej. Jednak sama współpraca interdyscyplinarna świadczy o faktycznie istniejących związkach między dyscyplinami i pokrewieństwie ich problemów. Aby rozwiać tę wątpliwość wobec interdyscyplinarności, należy odpowiedzieć na pytanie, na czym polega jedność takich konglomeratów, jakich przykładem jest kognitywistyka. Sprawdzana będzie hipoteza, że mimo różnorodności – a wręcz dzięki niej – interdyscyplinarne pola badawcze mogą cechować się jednością, choćby występowały w nich trendy dezintegracyjne czy następowało wchłanianie pewnych dziedzin przez inne. Jedność ta nie polega, wbrew tradycyjnym poglądom, na stosowaniu jednego podstawowego terminu teoretycznego (takiego jak „poznanie” czy „reprezentacja umysłowa”) ani na jednolitej metodologii, lecz na przyjmowaniu wspólnego zestawu hipotez na temat mechanizmów umysłowych, opisywanych na wielu poziomach organizacji przez różne dziedziny. Podstawowym narzędziem unifikacji jest więc tworzenie wielopoziomowych modeli mechanizmów umysłowych. Dzięki zbudowaniu zespołu badawczego będzie możliwe opracowanie studiów przypadków integracji między dziedzinami i unifikacji eksplanacyjnej. Posłużą one do sformułowania także zaleceń dotyczących współpracy interdyscyplinarnej i budowy wielopoziomowych wyjaśnień zjawisk złożonych. Kierownik projektu podejmował już kwestię integracji między dziedzinami i unifikacji w swojej książce Explaining the Computational Mind (MIT Press 2013), a także rozwijał koncepcję mechanistycznych modeli wyjaśniających. Ma też doświadczenia w pracy empirycznej w lingwistyce komputerowej w dużych projektach europejskich (projekt CESAR w IPI PAN w ramach sieci METANET). Wieloletni projekt badawczy obejmujący też wykonawców zaangażowanych w badania empiryczne pozwoli w pełni zrealizować plan opracowania pełnej teorii integracji i unifikacji, także w ramach integracji w samym projekcie. Już dziś wielu młodych polskich badaczy i badaczek zaczyna być dostrzeganych w liczących się czasopismach naukowych i zdobywa międzynarodowe granty; długofalowym celem projektu jest też wzmocnienie polskiego środowiska filozofów i teoretyków rozwijającej się prężnie w Polsce kognitywistyki, aby było szerzej znane na skalę międzynarodową.
2. Zastosowana metoda badawcza/metodyka
   W badaniach będą analizowane istniejące modele wyjaśniające i ramy teoretyczne w kognitywistyce, zarówno historyczne, jak i aktualne. W szczególności podejmowane będą szczegółowe studia przypadków unifikacji i integracji, a także, na podstawie tych studiów, formułowane pewne programy unifikacji między szczegółowymi dyscyplinami kognitywistyki. Stosowana metodyka odróżnia się od tradycyjnej rekonstrukcji racjonalnej tym, że uwzględnia także kontekst odkrycia w nauce, a więc uwzględnia wartość heurystyczną pewnych cech strategii eksplanacyjnych; poza analizą pojęciową istotne będą też fakty z historii nauk o poznaniu. Podstawową perspektywą badawczą będzie nurt neomechanistyczny w filozofii nauki.
3. Wpływ spodziewanych rezultatów na rozwój nauki, cywilizacji, społeczeństwa
   Dzięki opracowaniu adekwatnej opisowo koncepcji integracji i unifikacji sformułowane zostaną normy rządzące udaną integracją międzydziedzinową i unifikacją eksplanacyjną. Ma to niebagatelne znaczenie dla rozwoju kognitywistyki w Polsce, która stała się dziedziną popularną wśród studentów i badaczy, co jest ewenementem na skalę światową, dostrzeganym też coraz częściej w środowisku międzynarodowym. Należy więc skorzystać z tej szansy i z jednej strony zrozumieć zasady, które mogą ułatwiać porozumienie badaczom o różnym zapleczu teoretycznym i metodologicznym, a z drugiej strony – rozwinąć potencjał polskiego środowiska kognitywistycznego, w którym dosyć dużą formacyjną rolę odgrywają filozofowie. Zrozumienie zasad udanej współpracy interdyscyplinarnej nie ogranicza się, rzecz jasna, do granic Polski. Istotne jest zwłaszcza przeciwstawienie się przedwczesnym tendencjom skrajnego redukcjonizmu neuronalnego. Zagrożenie to dostrzegają chociażby przedstawiciele neuronauk kognitywnych, krytykujący przedwczesne próby redukcji złożoności mózgu do prawidłowości wyłącznie poziomu molekularnego, z pominięciem danych behawioralnych i psychologicznych w projekcie Human Brain Project. Dane na temat funkcjonowania mózgu muszą stanowić istotny element wiedzy o mechanizmach umysłu, ale nie zastąpią danych dotyczących wpływu determinant środowiskowych. Systematyczna obrona takiego stanowiska wpisuje się w najgorętsze debaty metodologiczne we współczesnej kognitywistyce i psychologii; ma kluczowe znaczenie dla niezaprzepaszczenia potencjału badawczego i dorobku dziedzin kognitywistycznych.

classic-editor-remember:

block-editor