Asamblaż przemocy. Środowisko Puszczy Białowieskiej wobec kryzysu polityki migracyjnej Unii Europejskiej na granicy polsko-białoruskiej
Kierowniczka projektu: dr hab. Justyna Straczuk
Data rozpoczęcia: 09.01.2025
Data zakończenia: 08.01.2029
Finansowanie: Narodowe Centrum Nauki, konkurs: OPUS 27
numer projektu: 2024/53/B/HS3/03366
Opis projektu:
Projekt ma na celu analizę roli środowiska Puszczy Białowieskiej w trwającym od 2021 roku na granicy polsko-białoruskiej kryzysie polityki migracyjnej Unii Europejskiej. Środowisko Puszczy Białowieskiej rozumiemy przy tym szeroko, jako asamblaż, hybrydalny kolektyw ludzi i nie-ludzi, którzy w równym stopniu są uczestnikami tego kryzysu.
Trwający od jesieni 2021 r. kryzys uchodźczy na granicy polsko-białoruskiej, zwany również kryzysem humanitarnym, omawiany jest w dyskursie publicznym i akademickim przede wszystkim z perspektywy antropocentrycznej, koncentrującej się na osobach przekraczających granicę w sposób nieuregulowany, które przedstawiane są albo przedmiotowo, jako zniewolone narzędzia wojny hybrydowej reżimów Putina i Łukaszenki, albo jako sprawcze podmioty poszukujący bezpiecznego miejsca do życia w Europie i narażeni na przemoc strukturalną ze strony restrykcyjnej polityki migracyjnej Unii Europejskiej. Kwestia degradacji środowiska w konsekwencji tej polityki wybrzmiewa znacznie słabszym głosem.
Na granicy polsko-białoruskiej wzmożony ruch migracyjny odbywa się przede wszystkim w obrębie Puszczy Białowieskiej, która jest jednym z najstarszych i największych kompleksów leśnych w Europie, wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Budząca wiele zastrzeżeń i protestów ze strony środowisk naukowych i aktywistycznych, budowa muru na granicy polsko-białoruskiej w 2022 r., przeprowadzona bez konsultacji eksperckich i społecznych, przecięła ten kompleks na pół, zamykając szlaki migracyjne nie tylko dla ludzi, którzy tę barierę bez większych trudności przekraczają, ale także dla zwierząt, stanowiąc poważne zagrożenie dla ich cykli reprodukcyjnych, bioróżnorodności i ogólnego dobrostanu.
Środowisko Puszczy Białowieskiej, jej nie-ludzcy i ludzcy mieszkańcy są w równym stopniu ofiarami militaryzacji i sekurytyzacji granicy, a ich losy nie powinny być traktowane oddzielnie, ponieważ są nierozerwalnie powiązane. To właśnie te powiązania i współzależności, obecność w kryzysie całego środowiska Puszczy Białowieskiej, jej ludzkich i nie-ludzkich mieszkańców, stanowić będą przedmiot analizy w naszym projekcie. Jego teoretycznym zapleczem jest postantropocentryczna perspektywa humanistyki ekologicznej, u której podstaw leży założenie o współzależności świata ludzi i przyrody, ich relacyjności i sieciowości w ramach wspólnego środowiska.
Badania te nie mają na celu przeniesienia ciężaru z tego, co ludzkie, na to, co nie-ludzkie; mają raczej na celu analizowanie ich we wzajemnych relacjach bez wprowadzania niepotrzebnych podziałów i hierarchii tak, aby te kategorie, które zazwyczaj pozostają na drugim planie – rośliny, zwierzęta, krajobraz – stały się równoprawnym podmiotami wydarzeń. Głęboka refleksja nad metodami i technikami badania sprawczej roli środowiska we współtworzeniu rzeczywistości społeczno-politycznej pogranicza jest dodatkowym zadaniem tego projektu, który poprzez włączenie nie-ludzkich aktorów jako równoprawnych podmiotów badawczych ma przyczynić się do poszerzenia pola widzenia w naukach humanistycznych i społecznych.
- classic-editor-remember:
- block-editor
