Seminarium z cyklu Modele i aspekty podmiotowości,

Szanowni Państwo,
zapraszamy na kolejne seminarium z cyklu Modele i aspekty podmiotowości, dotyczące współczesnych redefinicji podmiotu i przemian w jego pojmowaniu.
Na seminarium omawiamy poszczególne kwestie w odwołaniu do aktualnego stanu badań i wybranych publikacji. Interesują nas perspektywy badawcze – dziedziny, zagadnienia, przedmioty badań, które aktualnie budzą spory, bywają kontrowersyjne lub są kwestionowane w ramach humanistyki i nauk społecznych.

Seminarium w bieżącym roku akademickim dotyczy zagadnień antropologicznych, a celem spotkań jest dookreślenie czterech wybranych pojęć słownika filozoficznego: jedności i wielości oraz jednorodności i różnorodności w kontekście antropologii filozoficznej. Pytamy, co pozwoliłoby uzgodnić jedność osobową i zarazem złożoność osobowej tożsamości, zakładaną jedność gatunku ludzkiego i antropologicznego wyposażenia oraz relatywne zróżnicowanie (kulturowe, historyczne, geograficzne, organiczne) jego poszczególnych realizacji, spójność domniemanych struktur źródłowych oraz zróżnicowanie ich przejawów. Będziemy rozważać aspekty empiryczne i transcendentalne antropologii filozoficznej.

Zapraszamy Państwa na najbliższe seminarium:
26 czerwca br. (11:30-13:30, online – Zoom)
dr Anna Alichniewicz (Uniwersytet Medyczny w Łodzi)
przedstawi referat Zaburzenie struktury „Ja” w schizofrenii –
fenomenologiczna interpretacja werbalnych omamów słuchowych.

Link i dane do logowania:
https://zoom.us/launch/jc/96298808381

Identyfikator spotkania: 962 9880 8381
Kod dostępu: 856595

Konspekt referatu

Serdecznie zapraszamy do udziału.

Maria Gołębiewska
maria.golebiewska@ifispan.edu.pl
Anna Martin
anna.martin@ifispan.edu.pl

Anna Alichniewicz

Zaburzenie struktury „Ja” w schizofrenii –
fenomenologiczna interpretacja werbalnych omamów słuchowych

Słuchowe halucynacje werbalne (AVH) są określane jako obecność halucynacyjnego głosu, który nieustannie komentuje zachowanie lub myśli pacjenta, może to być również obecność kilku głosów, które rozmawiają między sobą o pacjencie.

Trzeba dodać, że omamy słuchowe o charakterze werbalnym stanowią jedno z podstawowych kryteriów diagnostycznych schizofrenii. W zaburzeniach ze spektrum schizofrenii halucynacje słuchowe o charakterze werbalnym są zdecydowanie najczęściej zgłaszanym rodzajem omamu. Jednak występują one nie tylko w zaburzeniach psychicznych należących do spektrum schizofrenii, ale także w depresjach (zarówno w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym, jak i w depresji jednobiegunowej) oraz w innych zaburzeniach psychicznych (zaburzenie osobowości typu borderline, zespół stresu pourazowego). Ponadto zgłaszają je również osoby, które nie cierpią na żadne problemy psychiatryczne.

W badaniach i rozpoznaniach medycznych halucynacje, w tym werbalne omamy słuchowe, uznawano za zaburzenia percepcyjne, natomiast urojenia – za zaburzenia poznawcze. Ten pogląd jest obecnie krytykowany przez przedstawicieli wielu szkół.

Odwołując się do kontekstu fenomenologicznego, można powiedzieć, że halucynacje słuchowe i wzrokowe, występujące w schizofrenii nie są zjawiskami sensoryczno-percepcyjnymi, lecz wynikają raczej z częściowego rozpadu podstawowych struktur „Ja”. Model badawczy, zaproponowany w ramach podejścia fenomenologicznego, dotyczy obu rodzajów doświadczeń psychotycznych, czyli urojeń i halucynacji (w tym werbalnych omamów słuchowych) i określa je jako wynik zasadniczego zaburzenia „Ja” podstawowego, czyli „rdzennego Ja doświadczeniowego”. Badania fenomenologiczne – od klasycznych prac Edmunda Husserla, Jeana-Paula Sartre’a i Maurice’a Merleau-Ponty’ego, po współczesne badania prowadzone przez Shauna Gallaghera i Dana Zahaviego – konceptualizują jaźń jako zanurzony w świecie, ucieleśniony podmiot (embodied mind / minded body), intencjonalnie zorientowany na przedmioty. Ujęcie fenomenologiczne podkreśla doświadczeniowy aspekt jaźni, wskazując, że minimalne (rdzenne) „Ja” jest doświadczane jako pierwszoosobowy charakter fenomenów doświadczeniowych, czyli jest ono dane jako prerefleksyjna świadomość swojej własnej świadomości, czyniąca „moimi” wszelkiego rodzaju dane doświadczeniowe, w tym percepcyjne. Cecha „mojości” lub „dla mnie” jest uważana za podstawową przy charakteryzowaniu „minimalnej jaźni” (ipseity).

Jak zauważyli Gallagher i Zahavi, w psychiatrii fenomenologicznej istnieje długa tradycja określania schizofrenii jako zaburzenia struktury „Ja”, występującego na podstawowym, prerefleksyjnym poziomie i powodującego osłabienie „minimalnej jaźni” (ipseity). I właśnie zaburzenie prerefleksyjnej samoświadomości byłoby powodem doświadczeń psychotycznych, zarówno urojeń, jak i halucynacji. Zatem w ujęciu fenomenologicznym zaburzenie podstawowej, „minimalnej” jaźni uznaje się za odpowiedzialne za rozwój doświadczeń psychotycznych. Jak sugeruje jedno z najnowszych badań, koncepcja urojeń i omamów – jako wyniku fundamentalnego zaburzenia podstawowego „Ja” – pozostaje zgodna z subiektywnymi, przedstawianymi przez pacjentów, opisami ich doświadczeń psychotycznych.

Proponowane lektury

• Shaun Gallagher, Dan Zahavi, Fenomenologiczny umysł, przeł. Marek Pokropski, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2015. [oryg. The Phenomenological Mind: An Introduction to Philosophy of Mind and Cognitive Science, 2008]
• Shaun Gallagher, Phenomenology and Pragmatism: From the End to the Beginning, w: European Journal of Pragmatism and American Philosophy, 2022, 14 (2), art. 2985. https://journals.openedition.org/ejpap/2985
• Mads G. Henriksen, Josef Parnas, Dan Zahavi, Thought insertion and disturbed for-me-ness (minimal selfhood) in schizophrenia, w: Consciousness and Cognition, 2019, 74, art. 102770. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1053810019302120?via%3Dihub

Dr n. hum. Anna Alichniewicz – filozof i bioetyk, poza filozofią ukończyła także medycynę. Jest kierownikiem Zakładu Bioetyki i Katedry Nauk Humanistycznych na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi. Jest członkinią między innymi Komitetu Bioetyki PAN, Komisji Etyki Badań Naukowych na Uniwersytecie Łódzkim oraz Zarządu Polskiego Towarzystwa Fenomenologicznego. Jej zainteresowania badawcze dotyczą przede wszystkim fenomenologii cielesności, filozofii śmierci i tanatologii bioetycznej, a także stereotypów genderowych w medycynie i bioetyce oraz udoskonalania gatunku ludzkiego.

classic-editor-remember:

block-editor